Ortadoğu haritası artık eski bildiğimiz harita değil. Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail ortaklığında düzenlenen kapsamlı askeri harekat sonucunda İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney hayatını kaybetti. Bu durum onlarca yıldır süregelen gölge savaşlarının sona erdiğini ve tarafların artık doğrudan, sınır tanımayan ve yıkıcı bir yüzleşmeye geçtiğini kanıtlıyor. Tahran için en büyük dokunulmazlık kalkanı paramparça oldu.
Hamaney cenazesi için Meşhed kentinin seçilmesi sıradan bir lojistik ya da duygusal tercih olmaktan çok daha derin bir stratejik hamle. Meşhed kenti Şii inancının en kutsal merkezlerinden biri olan İmam Rıza Türbesi ev sahipliği yapıyor. Hamaney doğduğu ve dini eğitimini aldığı bu topraklara dönerek, rejimin sarsılan teolojik meşruiyetini bir anıt mezar üzerinden ölümünden sonra bile inşa etmeyi amaçlıyor.
Söz konusu defin kararı İran içindeki muhafazakar tabanı konsolide etme ve bir siyasi liderin ölümünü tartışılmaz kutsal bir şehadete dönüştürme stratejisinin omurgasını oluşturuyor. Rejim yönetimi bu sayede hem kendi içindeki olası hizipleşmeleri hem de muhalif hareketlenmeleri ağır bir dini yas perdesi altında bastırmayı hedefliyor. Sembolizm, Ortadoğu siyasetinde her zaman en az silahlar kadar etkilidir.
Ancak asıl kriz defin merasiminin çok ötesinde yatıyor. Otuz beş yıla yakın bir süredir ülkenin tüm askeri, siyasi ve ekonomik iplerini tek bir merkezde toplayan Hamaney sonrası dönemde devasa bir güç boşluğu oluştu. Uzmanlar Meclisi ve İran Devrim Muhafızları Ordusu arasındaki o hassas denge artık ortadan kalktı. Hamaney figürü devlet içindeki farklı silahlı ve siyasi fraksiyonları bir arada tutan yegane çelik halattı. Bu halat koptuğunda, iç hesaplaşmaların başlaması kaçınılmaz bir hale gelir.
Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail ekseni bu operasyonla İran derin devletinin tam merkezini yok etti. Bu adım caydırıcılık oyununun kurallarının tamamen yeniden yazılması anlamına geliyor. Tahran yönetiminin vereceği tepki bölgesel bir savaştan küresel bir enerji krizine kadar uzanan son derece geniş bir yıkım potansiyeli taşıyor.
Gelecek aylar İran rejiminin kendi içindeki halefiyet savaşlarına sahne olacak. Devrim Muhafızları muhtemelen yönetim dizginlerini tamamen eline alarak dini perdenin arkasındaki askeri vesayet yapısını çok daha görünür kılacak. Dini liderlik makamı sivil siyaset üzerindeki teorik etkisini korumaya çalışsa da sahadaki gerçek gücün tamamen askerlerin eline geçeceği inkar edilemez bir gerçektir.
Meşhed topraklarına gömülecek olan şey yalnızca bir liderin bedeni değil aynı zamanda son otuz yılın Ortadoğu güç denklemidir. Önümüzdeki süreçte Tahran sokaklarından Lübnan sınırlarına kadar uzanan geniş coğrafyada tüm stratejik kartlar yeniden dağıtılacak. Diplomasi tamamen çöktü ve bölge artık dönüşü olmayan bir tırmanış sarmalının merkezine yerleşti.
