GokaNews Analizi - İran ulusal para birimi, yerçekimi kanunlarına yenik düşmüş durumda. Geleneksel piyasa dinamiklerinin ötesinde, bu çöküş Tahran'daki karar vericilerin uykularını kaçıracak cinsten bir güven krizini işaret ediyor. Doların 153.000 tümen (1.530.000 Riyal) seviyesine ulaşması, psikolojik bir eşiğin değil, toplumsal bir mukavelenin yırtılıp atılması anlamına geliyor.
Bu yükselişi sadece "ABD yaptırımları" parantezine sıkıştırmak, büyük resmi kaçırmak olur. Evet, yaptırımlar bir 'boğma' aracıdır; ancak şu anki tablo, İran'ın iç ve dış politikasındaki agresif tutumun faturasının halka kesildiğini gösteriyor. Bölgesel gerilimlerin artması, İsrail ile yaşanan gölge savaşının maliyeti ve nükleer müzakerelerin fiilen donmuş olması, piyasada "risk primini" tavan yaptırdı.
Neden Şimdi?
Piyasalar belirsizliği sevmez, ancak İran piyasası şu an belirsizlikten ziyade "kesinleşmiş bir kötümserliği" fiyatlıyor. Yatırımcılar ve sıradan vatandaşlar, ellerindeki eriyen tümenleri bir an önce elden çıkarıp sert para birimlerine veya altına geçmeye çalışıyor. Bu kaçış, kendi kendini besleyen bir enflasyonist sarmal yaratıyor.
İran hükümetinin döviz piyasasına müdahale çabaları, okyanusu bardakla boşaltmaya çalışmaktan farksız. Merkez Bankası'nın piyasaya dolar pompalama stratejisi, döviz rezervlerinin kritik seviyelere inmesiyle sürdürülebilirliğini yitirdi. Rejim, sermaye kontrolünü ne kadar sıkılaştırırsa, serbest piyasa (karaborsa) ile resmi kur arasındaki makas o kadar açılıyor. Bu da ekonomideki rüşvet ve yolsuzluk çarkını hızlandırıyor.
GokaNews Perspektifi
153 bin tümen seviyesi, İran orta sınıfının tabutuna çakılan son çivilerden biridir. Alım gücündeki bu dramatik erime, yakın vadede sadece ekonomik değil, sosyolojik patlamalara da gebedir. İran sokakları, siyasi özgürlüklerden önce "ekmek ve istikrar" talep eder hale gelecektir.
Sonuç olarak, Tahran yönetimi için seçenekler daralıyor. Ya dış politikada radikal bir eksen değişikliğine giderek Batı ile masaya oturacaklar ya da hiperenflasyonun yarattığı sosyal enkazın altında kalma riskini göze alacaklar. Görünen o ki; piyasa, rejimin direncini siyasetçilerden daha hızlı kırıyor.
