Yirmi yılı aşkın süredir internetin küresel çapta serbest ticaret alanı olmasını sağlayan temel bir kural yıkılıyor. Dünya Ticaret Örgütü çatısı altında uygulanan dijital elektronik iletimlere yönelik gümrük vergisi yasağı artık geçerliliğini yitirdi. Bu değişimin arkasındaki ana aktörler ise muafiyetin uzatılmasına ret oyu veren Türkiye ve Brezilya oldu.
Bu diplomatik hamle sıradan bir bürokratik prosedür değişikliği değil. Doğrudan tüketicinin cüzdanını hedef alan devasa bir ekonomik sarsıntı anlamına geliyor. Yurt dışı merkezli video oyunları, e-kitaplar, müzik ve film abonelikleri ile yazılım lisansları artık sınırda vergilendirilebilir hale geliyor. Küresel teknoloji şirketlerinin bu yeni vergi yükünü kendi kâr marjlarından karşılamayacağı ise tartışmasız bir gerçek. Artan maliyetler doğrudan son kullanıcıya yansıtılacak.
Türkiye ve Brezilya ekseninde alınan bu kararın arkasında çok katmanlı bir ekonomik strateji yatıyor. Gelişmekte olan ülkeler, devasa boyutlara ulaşan dijital ekonomiden aldıkları payı artırmak istiyor. Silikon Vadisi merkezli teknoloji devlerinin milyarlarca dolarlık dijital ürünü hiçbir gümrük engeline takılmadan satması, yerel hazineler için büyük bir vergi kaybı olarak görülüyor. İki ülkenin bu itirazı, dijital ticaretin kaymağını yiyen büyük ekonomilere karşı açık bir gelir paylaşımı talebi niteliği taşıyor.
Vergi toplama amacının ötesinde, bu hamle yerli dijital üreticiyi koruma refleksini de barındırıyor. Yabancı menşeli dijital hizmetlere getirilecek gümrük bariyerleri, yerli yazılım geliştiricileri ve içerik üreticileri için rekabet avantajı yaratma potansiyeli taşıyor. Küresel rakiplerin fiyat avantajını kaybetmesi, yerel ekosistemin büyümesi için bir fırsat penceresi açabilir. Ancak bu korumacı politikanın, küresel teknoloji ekosisteminden izolasyon riskini de beraberinde getirdiğini unutmamak gerekiyor.
Artık internetin o sınır tanımaz, gümrüksüz serbest piyasa ütopyası geride kaldı. Dijital sınırlar, tıpkı fiziki sınırlar gibi gümrük kapılarıyla donatılacak. Bu gelişme, küresel elektronik ticaretin kurallarının baştan yazılmasını zorunlu kılıyor. Türkiye vergi gelirlerini artırmayı planlarken, aynı zamanda uluslararası dijital şirketlerin pazara giriş stratejilerini tamamen değiştirecek bir süreci de tetiklemiş oldu. Önümüzdeki aylarda dijital platform aboneliklerinde ve oyun fiyatlarında yaşanacak sert dalgalanmalar, bu stratejik kararın sokağa yansıyan ilk belirtileri olacak.
